Луѓе кои на прв поглед изгледаат сосема обично, живеат во обично село, одат во продавница и во парк, но секој нивни чекор го снимаат камери. Излегува дека сите околу нив се актери и дел од сценографија. За што служи оваа глобална измама?

Станува збор за холандско гратче во кое реалноста е заменета со вештачки создадена средина, а локалните жители и не претпоставуваат дека нивниот живот е претстава.

Што се случува во ова идилично село?

На само дваесет километри од Амстердам се наоѓа селото Хогевејк. На прв поглед тоа е обично холандско село – уредни куќички, продавници, кафулиња и негувани градини. Локалните жители купуваат намирници, одат во кино и се дружат. Меѓутоа, целата оваа убава слика е чиста фикција.

Жителите ги следат скриени камери, а продавачите, градинарите, фризерите, па дури и случајните минувачи на улица, всушност се вработени во установата.

Работата е во тоа што Хогевејк не е обична населба, туку специјализиран центар за пациенти со тежок облик на деменција. Неговите основачи ги отфрлиле класичните домови за стари лица со сиви ѕидови, болнички ходници и мрачна атмосфера.

Тука нема осамени старци кои по цел ден гледаат телевизија. Наместо тоа, на луѓето им е подарена атмосфера на нормален живот – сопствени домови, театар, пошта и клубови според интереси. Сепак, секој домар и келнер тука е всушност негувател во униформа. На 150 пациенти доаѓаат дури 250 вработени.

Како е организиран животот во оваа „претстава“?

Авторка на проектот е медицинската сестра Ивон ван Амеронген. Таа долго време работела во обичен дом за стари лица и секојдневно била сведок на нивното страдање. Сфатила дека никогаш не би сакала да се најде на нивно место, ниту таму да ги испрати своите најблиски. Ивон сонувала да им го врати чувството на нормален и среќен живот. За реализација на нејзината идеја биле потребни години. Цели две децении барала финансиски средства и се борела за проектот.

Селото било отворено во 2009 година. Тука се изградени речиси триесет двокатни куќи на површина од седум хектари. Во секој објект живеат по шест до седум лица, а соседите се избираат според слични интереси. За секоја група се задолжени по еден или двајца надзорници. Сите соби се уредени во различни стилови за да ги одразуваат навиките и вкусовите на станарите.

Пациентите сами одлучуваат кога ќе појадуваат или ручаат. Некој оди во локалното кафуле, а некој повикува келнер дома. Еднаш месечно сите добиваат лажни пари кои можат да ги потрошат во продавницата или ресторанот. Понекогаш луѓето едноставно земаат производи од полиците и си заминуваат, а никој не бара плаќање. За персоналот поважно е нешто друго – да му се даде на човекот чувство на самостојност.

Една од вработените тоа го објаснила вака:

„Персоналот одлично помни дали секој пациент сака кафе со шеќер или без шеќер, но сепак секој ден повторно ги прашуваат, бидејќи можноста за мал избор е основа на почитувањето на личноста“.

Зошто измамата е корисна?

Истражувањата покажале дека жителите на Хогевејк подобро се хранат, повеќе се смеат и живеат подолго. Тајната е едноставна – мирниот и среќен живот прави чуда за здравјето.

Секако, проектот има и критичари. Некои ги вознемирува самата помисла на мамење на ранливи луѓе, но поддржувачите на идејата возвраќаат – каква е штетата ако пациентите се чувствуваат среќно и спокојно? Еден антрополог кој го проучувал ова населено место изјавил дека не го смета Хогевејк за лажно место. Според него, тоа е едноставно животен простор каде луѓето имаат пристап до истите придобивки како и во кој било обичен град.

Како се стигнува до Хогевејк?

Тука се примаат само пациенти со тешка деменција или со Алцхајмерова болест. Местата ретко се ослободуваат, најчесто дури кога некој ќе почине. Селото работи со полн капацитет уште од самото отворање.

Изградбата чинела 25 милиони долари, а месечната грижа за еден пациент чини речиси 8.000 долари. Сепак, холандската влада обезбедува субвенции, па семејствата плаќаат помалку. Максималниот износ за роднините е 3.600 долари месечно, а често и значително помалку. За споредба, во стандардните домови за стари лица во Америка или Европа, грижата би чинела многу повеќе.

Што е поважно – парите или душевниот мир?

Во обичните домови пациентите често се држат зад заклучени врати. Ретко излегуваат надвор и се чувствуваат изолирано и непотребно. Лекарите одамна докажале дека осаменоста го разорува мозокот. Таа го намалува создавањето на миелин, супстанција која ги штити нервните клетки. Излегува дека самиот систем на лекување често ги прави луѓето уште поболни.

Во Хогевејк никој не се чувствува осамено. Да, тоа не е лек за старечката деменција, но е начин да се промени пристапот кон грижата. Една од ќерките на пациентка признала дека ужасно се плаши од оваа болест, но постоењето на вакво село ѝ дава надеж и прави да се плаши многу помалку.

Останува само да сонуваме дека слични места порано или подоцна ќе се појават во секоја земја.