Со децении, Али Лариџани беше смиреното, прагматично лице на иранскиот естаблишмент – човек кој пишувал книги за германскиот филозоф од 18 век, Имануел Кант и преговарал за нуклеарни договори со Западот, пишува „Ал Џезира“.

Но на 1 март, тонот на 67-годишниот секретар на Врховниот совет за национална безбедност неповратно се промени. Појавувајќи се на државната телевизија само 24 часа откако американско-израелските воздушни напади го убија врховниот водач ајатолахот Али Хаменеи и командантот на Иранската револуционерна гарда (IRGC) Мохамад Пакпур, Лариџани испрати запалива порака.

„Америка и ционистичкиот режим [Израел] го запалија срцето на иранската нација. Ние ќе ги запалиме нивните срца. Ќе ги натераме ционистичките злосторници и бесрамните Американци да зажалат за своите постапки“, напиша тој на социјалните мрежи.

„Храбрите војници и големиот народ на Иран ќе им одржат незаборавна лекција на пеколните меѓународни угнетувачи“, додаде тој.

Лариџани, кој го обвини американскиот претседател Доналд Трамп дека паднал во „израелска стапица“, сега е во центарот на одговорот на Техеран на најголемата криза од 1979 година.

Се очекува да има важна улога покрај тричлениот преоден совет кој управува со Иран по смртта на Хаменеи. Кој е, тогаш, човекот задолжен за водење на иранската безбедносна стратегија додека војната со Израел и САД продолжува?

„Кенедиевците“ на Иран

Роден на 3 јуни 1958 година во Наџаф, Ирак, во богато семејство од Амол, Лариџани припаѓа на династија толку влијателна што списанието „Time“ во 2009 година ја опиша како „Кенедиевците на Иран“.

Неговиот татко, Мирза Хашем Амоли, бил истакнат верски научник. И како и Лариџани, неговите браќа извршувале некои од најмоќните функции во Иран, вклучувајќи позиции во судството и во Собранието на експерти – клерикален совет овластен за избор и надзор на врховниот водач.

Врските на Лариџани со постреволуционерната елита по 1979 година биле и лични. На 20 години се оженил со Фариде Мотахари, ќерка на Мортеза Мотахари, близок соработник на основачот на Исламската Република Иран, Рухолах Хомеини.

И покрај конзервативните верски корени на семејството, неговите деца имале разновидни животни патишта. Ќерката Фатемех, дипломирана докторка од Универзитетот во Техеран, специјализацијата ја завршила на „Cleveland State University“ во Охајо, САД.

Математичар и филозоф

За разлика од многу свои врсници кои потекнувале исклучиво од верски семинарии, Лариџани има и секуларна академска заднина.

Во 1979 година дипломирал математика и компјутерски науки на Технолошкиот универзитет Шариф. Подоцна магистрирал и докторирал по западна филозофија на Универзитетот во Техеран, а докторската дисертација ја посветил на Кант.

Сепак, политичките функции ја одбележале неговата кариера.

По револуцијата во 1979 година се приклучил на Иранската револуционерна гарда (IRGC) во раните 1980-ти, а потоа преминал во владата. Бил министер за култура во мандатот на претседателот Акбар Хашеми Рафсанџани меѓу 1994 и 1997 година, а потоа и директор на државната радио-телевизија (IRIB) од 1994 до 2004 година. За време на мандатот во „IRIB“ се соочил со критики од реформаторите, кои тврделе дека неговите рестриктивни политики ги туркале младите Иранци кон странските медиуми.

Меѓу 2008 и 2020 година бил претседател на парламентот (Меџлисот) во три последователни мандати, играјќи значајна улога во обликувањето на внатрешната и надворешната политика.

Враќање во безбедносниот апарат

Лариџани во 2005 година се кандидирал за претседател како конзервативен кандидат, но не влегол во вториот круг. Истата година бил именуван за секретар на Врховниот совет за национална безбедност и главен нуклеарен преговарач. Од тие функции се повлекол во 2007 година, по несогласувања со тогашниот претседател Махмуд Ахмадинеџад околу нуклеарната политика.

Во парламентот влегол во 2008 година, претставувајќи го верскиот центар Ком, и станал негов претседател. Го задржал влијанието врз нуклеарното прашање, обезбедувајќи парламентарна поддршка за нуклеарниот договор од 2015 година меѓу Иран и светските сили, познат како Заеднички сеопфатен план за дејствување (JCPOA).

По заминувањето од функцијата претседател на парламентот во 2020 година, повторно се обидел да се кандидира за претседател во 2021 година, но бил дисквалификуван од Советот на чувари. Истото му се случило и во 2024 година.

Советот не ги навел причините за дисквалификациите, но аналитичарите потегот од 2021 година го протолкувале како обид да се обезбеди победа на тврдокорниот кандидат Ебрахим Раиси. Лариџани дисквалификацијата во 2024 година ја нарекол „нетранспарентна“. Во август 2025 година повторно бил именуван за секретар на Врховниот совет за национална безбедност од страна на претседателот Масуд Пезешкијан.

Оттогаш неговиот став станал поостар. Во октомври 2025 година се појавија извештаи дека го откажал договорот за соработка со Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA), тврдејќи дека извештаите на агенцијата „повеќе не се ефикасни“.

Дипломатија среде војна

И покрај поострата реторика, Лариџани и натаму се смета за прагматичар во рамките на системот, делумно поради неговата улога во поддршката на нуклеарниот договор од 2015 година.

Неколку недели пред актуелната ескалација, наводно учествувал во индиректни преговори со САД. Во февруари, за време на разговори посредувани од Оман, изјавил дека Техеран не примил конкретен предлог од Вашингтон и го обвинил Израел дека се обидува да го саботира дипломатскиот процес со цел „да ја запали војната“.

Во интервју за Ал Џезира пред нападите на САД и Израел, Лариџани ставот на Иран во врска со преговорите го опишал како „позитивен“, нагласувајќи дека САД сфатиле оти воената опција не е одржлива. „Свртувањето кон преговори е рационален пат“, изјавил тогаш.

Но воздушните напади, кои започнаа на 28 февруари, го затворија дипломатскиот прозорец. Во своето последно обраќање Лариџани порача дека плановите за пренос на власта во согласност со Уставот веќе се подготвени и ги предупреди САД дека се залажуваат ако мислат дека убиството на лидерите ќе го дестабилизира Иран.

„Немаме намера да напаѓаме земји во регионот. Но ќе ги таргетираме сите бази што ги користат Соединетите Американски Држави“, нагласи тој.

Прагматичниот тон засега исчезна. Лариџани ги отфрли медиумските извештаи дека сака нови преговори со САД, порачувајќи дека Иран „нема да преговара“ со Вашингтон.

Наместо тоа, по смртта на Хаменеи и со регионот на раб на конфликт, Лариџани вети одговор кон САД и Израел „со сила каква што сè уште не доживеале“.