Во најтешкиот напад врз аеродромот во Ријад, во саботата, загинале 13 лица, а повеќе од 300 биле повредени. Во понеделникот вечерта, Хутите ја презедоа одговорноста за нов напад со балистичка ракета врз меѓународниот аеродром „Крал Халид“. Во нападите минатата недела загинале тројца саудиски државјани, меѓу кои и еден пилот, а еден авион бил оштетен. Инаку, на аеродромот во Ријад се реализираат повеќе од 800 летови дневно.

Судирот меѓу Саудиска Арабија и Хутите трае повеќе од една деценија. Движењето „Ансар Алах“, основано во 1990-тите години во северната покраина Сада, во септември 2014 година го зазеде главниот град Сана и ја принуди меѓународно признатата влада да замине во егзил. Следната година, Саудиска Арабија започна воена интервенција со цел да ги потисне Хутите, истовремено воведувајќи блокада на териториите под нивна контрола.

Војната беше прекината со примирје под покровителство на ОН на 2 април 2022 година, но кревкото примирје се распадна ова лето, во сенка на американско-иранската војна, која започна откако САД и Израел го нападнаа Иран.

Непосреден повод беше нападот врз аеродромот во Сана на 13 јули, со кој се сакаше да се спречи слетувањето на ирански авион. Американски функционер тврдеше дека авионот превезувал оружје, делови за ракети и воени експерти наменети за Хутите. Престолонаследникот Мохамед бин Салман претходно добил поддршка од Трамп за оваа акција.

Хутите го прогласија нападот за објава на војна и крај на периодот на деескалација, а во јули прогласија и поморска блокада на кралството.

Не е лесно да се уништат

Зад сето тоа стојат подлабоки причини. Хутите бараат прекин на обидите на Саудиска Арабија да изолира голем дел од северен Јемен, кој е под нивна контрола, преку копнена и економска блокада. Иако се сојузници на Иран, тие имаат и сопствена агенда.

Од друга страна, Ријад веќе подолго време смета дека летовите од Иран служат за доставување оружје и воени советници.

Војната со Иран дополнително ја зајакна позицијата на Хутите, бидејќи Саудиска Арабија, по практичното затворање на Ормускиот Теснец, стана зависна од извозот преку Црвеното Море, кој Хутите можат да го загрозат. Оттогаш, тие го зазедоа стратешкиот остров Перим, на влезот во Црвеното Море, како и пристанишниот град Моха, обидувајќи се да воспостават контрола врз теснецот Баб ел-Мандеб.

На хартија, односот на силите изгледа јасен. Вашингтон неодамна одобри продажба на 48 борбени авиони Ф-35 на Саудиска Арабија, во вредност од 24,3 милијарди долари. Сепак, воените експерти предупредуваат дека технологијата не го решава проблемот.

Саудијците се бранат со значително поскапи пресретнувачи од поевтините дронови и ракети, на огромна територија со низа ранливи цели, од аеродроми и рафинерии до нафтоводи. На Хутите им е доволно само по некоја ракета да ја пробие одбраната.

„Не е можно Хутите да се уништат со еден потег“, изјавил Дејл Бакнер, поранешен припадник на американските специјални сили и директор на безбедносната компанија „Глобал Гардијан“. Тој објаснил дека Хутите се подвижни, добро утврдени во планините и лесно се кријат, поради што е многу тешко да бидат уништени со конвенционални средства од воздух и од море.

Бернард Хејкел, експерт за Саудиска Арабија од Универзитетот Принстон, смета дека проблемот лежи и во самата саудиска војска. Кралството треба да изгради војска подготвена за борба и општество подготвено да поднесе жртви, „а тоа во моментов го нема“.

Според експертите, Саудијците се соочуваат со неколку пречки: потпирањето на неефикасни сојузници на теренот, непристапниот терен и поддршката што Иран им ја дава на Хутите. Маркус Шнајдер од фондацијата „Фридрих Еберт“ предупредил за „Дојче веле“ дека Саудијците сè подлабоко се вовлекуваат во регионална војна што сакале да ја избегнат, додека Хутите се „добро вкоренети“ и „можат да издржат значителни удари“.

Нема помош од Вашингтон

Помошта од Вашингтон засега изостанува. Мохамед бин Салман во септември двапати телефонски побарал од САД да извршат напади врз Хутите, но Трамп не го прифатил барањето. Вашингтон му порачал на Ријад дека во моментов не сака директна воена акција, но дека ќе помогне со размена на разузнавачки информации и избор на цели.

Во јули, Ријад сè уште го уверувал Вашингтон дека може самостојно да се справи со Хутите. САД испратиле стотина воени советници во кралството, а Наваф Обеид од Кралскиот колеџ во Лондон, поранешен советник на саудиската влада, тврди дека Ријад дури и не побарал воздушни напади, туку разузнавачка поддршка, која досега била ограничена.

Причините за воздржаноста на САД се повеќекратни. Повеќето членови на најтесниот круг на Трамп биле длабоко скептични или директно против вклучувањето во борбата на Саудиска Арабија, со оглед на тоа што американската војска веќе е оптоварена со војната со Иран.

Американските функционери им порачале на Саудијците дека Трамп им дава приоритет на заштитата на Ормускиот Теснец и на надзорот над Иран, избегнувајќи отворање нов фронт.

Синција Бјанко од Европскиот совет за надворешни односи оценила дека Трамп, во пресрет на конгресните избори на средина од мандатот и во услови на домашна дебата за трошењето американски ресурси на Блискиот Исток, не е во позиција да го засили ангажманот во регионот.

Односите меѓу Вашингтон и Ријад, притоа, не се без тензии. Саудиска Арабија во мај практично го блокираше американскиот план за придружба на танкерите низ Ормускиот Теснец.

Сепак, дел од американските воени функционери сметаат дека на САД им е потребна помошта од Саудиска Арабија во војната со Иран. Официјално, висок функционер од администрацијата само порача дека САД имаат одбранбен договор со Ријад и „секогаш ќе ги бранат своите сојузници“.

Меѓутоа сегашни и поранешни функционери признаваат дека поразот на Хутите би бил тежок дури и со американска помош.

Меч со две сечила

Затоа Ријад се свртува кон други партнери. Франција испраќа војници и противвоздушна одбрана за заштита на пристаништето Јанбу, Велика Британија нуди дополнување гориво во воздух, а Пакистан потврди дека има војници во кралството во рамките на одбранбениот сојуз со Турција. Сепак, експертите не очекуваат овие потези да ја променат воената рамнотежа.

На Саудиска Арабија ѝ преостануваат лоши опции. Бјанко предупредува дека целосната ескалација би можела да прерасне во отворен судир сличен на граѓанската војна во Јемен и да го вовлече кралството во пошироката американско-иранска војна како директна завојувана страна.

И дипломатското решение има висока цена. Според јеменскиот експерт Мохамед ал-Баше, договорот би значел прифаќање на сите барања на Хутите.

„Тоа во суштина е предавање“, истакнал тој.

Абдулгани ал-Ирјани од Центарот за стратешки студии во Сана додал дека ниту Хутите немаат интерес за трајна војна, бидејќи нивните финансиски ресурси се ограничени.

Но, сè додека Ријад не може да ги порази, а Вашингтон не сака да го стори тоа, Хутите имаат малку причини за попуштање.