Заканите на Доналд Трамп за повлекување на САД од НАТО треба да се сфатат сериозно, предупреди поранешниот генерален секретар на НАТО, Јенс Столтенберг, во интервју за ТВ 2. Столтенберг го водеше НАТО од 2014 до 2024 година, период во кој беше вклучен и првиот претседателски мандат на Трамп, во кој американскиот претседател, исто така, се закани дека ќе се повлече од алијансата.
„Тој се закани во 2018 година дека ќе ги повлече САД од НАТО. Тој го направи тоа повторно. Никој не може со сигурност да каже колку е веројатно дека ова ќе се случи. Но, мора да сфатиме сериозно кога американскиот претседател дава такви изјави“, рече Столтенберг.
Поранешниот норвешки премиер, кој отслужи два мандата, стана министер за финансии во сегашната норвешка влада во февруари 2025 година.
За време на неговиот прв претседателски мандат, една од главните критики на Доналд Трамп кон НАТО беше дека неколку земји-членки не трошат доволно за одбрана. Оттогаш, многу членки ги зголемија своите буџети за одбрана и производство на оружје, особено по руската инвазија на Украина. И покрај заканите во тоа време, САД останаа во НАТО.
Сепак, според Столтенберг, воопшто не е сигурно дека историјата ќе се повтори. „Не е природен закон дека ќе го имаме НАТО засекогаш. Не е утврдено дека Алијансата ќе преживее во следните десет години“, рече тој.
За да преживее Алијансата, Столтенберг верува дека не треба да се фокусира на реториката на Трамп, туку на реалната политика.
Затоа тој нагласува дека европските земји мора да се зајакнат и да преземат поголема одговорност ако сакаат да ги задржат САД како близок сојузник. Тој исто така верува дека треба да се посвети повеќе време објаснувајќи им на Американците дека НАТО е добро и за нив.
„Тие имаат нешто во НАТО што Русија и Кина го немаат: повеќе од 30 пријатели и сојузници“, вели тој.
Доналд Трамп неодамна повторно го изрази своето незадоволство што САД не можат да го „добијат“ Гренланд. За време на прес-конференцијата на 6 април, Трамп, меѓу другото, изјави дека „сè започна со Гренланд, ако сакате да ја чуете вистината. Ние го сакаме Гренланд. Тие не сакаат да ни го дадат.“
Во разговор во Вашингтон, самиот Столтенберг го спомена Гренланд, што доведе до прашањето дали НАТО може да го предаде Гренланд на САД за да ја задржи Америка во Алијансата. „Не, апсолутно сум сигурен дека европските земји и членките на НАТО нема да прифатат дека ние ќе дојдеме до тоа. Ако прифатиме дека една земја ја зема територијата на друга, а особено територијата на друг сојузник, тогаш НАТО целосно ќе ја изгуби својата вредност“, одговори тој.
Додека иднината на НАТО е неизвесна, Столтенберг во моментов е преокупиран со нешто друго. Во свет обележан со кризи и конфликти, ситуацијата на Блискиот Исток е најголемата загриженост на поранешниот генерален секретар. „Она што најмногу ме загрижува во моментов е војната во Иран. Бидејќи може да ескалира и да излезе од контрола“, рече тој.
Војната во Иран избувна на 28 февруари. Оттогаш, голем дел од конфликтот се фокусираше на Ормутскиот теснец, клучен центар за извоз на сурова нафта. САД започнаа блокада на бродовите што пловат кон и од иранските пристаништа во теснецот.
Тоа е одлука на Трамп и тактика што Јенс Столтенберг не ја разбира. „Навистина е тешко да се разбере целта (…) Постои ризик затворањето да биде долготрајно, а потоа ќе има големи последици за светската економија.“
Столтенберг остро ги критикува Американците за тоа што воопшто ја започнаа војната во Иран.
На прашањето што требало да се направи наместо тоа за да се принуди Иран да се откаже од своите нуклеарни амбиции, тој одговори:
„Имаше договор што беше постигнат пред многу години. Нуклеарниот договор со Иран наметна многу строги ограничувања на нивната програма за развој на нуклеарно оружје и ракети. Важно е да се изврши голем притисок врз Иран. Но, кога се користи воена сила, мора да имате јасна претстава за тоа што сакате да постигнете и колку далеку сте спремни да одите.“
